Al vijftig jaar een eigen positie in het Nederlands ontwerp

Truijen en Lucassen

Op 1 november 1962 gaan industrieel ontwerpers Emile Truijen (‡2003) en Jan Lucassen (‡2017) samenwerken. Informeel is dit het begin van ‘Tel’ en daarmee  het oudste bureau van Nederland. De in het creatieve domein Individuele prestatie wordt minder belangrijk geacht ten gunste van de professionele samenwerking tussen verschillende disciplines. In de eerste jaren ligt het accent op industriële vormgeving. Het bureau is klein in omvang en bouwt langzaam aan een eigen signatuur.

De publiciteit die het bureau voor zichzelf voert – uniek in de ontwerpwereld – leidt bijna tot een royement door de Kring Industriële Ontwerpers, omdat de erecode ‘dergelijke marketingmiddelen niet toestaat’. In 1964 verhuist het bureau naar een statig pand aan het Emmapark 14 in het Haagse Bezuidenhout.

De Nederlandse Spoorwegen

Tel haalt in 1966 de opdracht binnen om de NS te verjongen. Een jaar lang analyseren en ontwerpen levert in 1968 een bedrijfsstijl op die tot op heden zijn diensten bewijst en een icoon geworden is van het internationaal hooggewaardeerde ‘Dutch design’. Mede door dit project krijgt het bureau uit binnen- en buitenland veel aandacht. Vooral de systematische aanpak en ontwerptechnieken zijn in het grafische ontwerpen vernieuwend.

Deze prestigieuze opdracht en succes duwt het bureau meer in de richting van gespecialiseerd grafisch ontwerpbureau. In korte tijd krijgt het bureau gelijksoortige opdrachten te verwerken, waaronder een huisstijl voor de Hollandsche Beton Groep en de inrichting en huisstijl voor supermarktketen Simon de Wit.

Public relations

Het belang van publiciteit, niet alleen voor het verwerven van opdrachten maar ook voor de naamsbekendheid, leidt tot Telwerk (1973-1998) waarin het werk wordt belicht. Het is de bedoeling om door communicatie ondersteuning bij opdrachten de integratie van inhoud en vorm verder te bevorderen. Na de aanvankelijk vrije en onconventionele grafische vormgeving richt Tel zich later op een vorm van ‘nieuwe zakelijkheid’ die in de jaren zeventig ook op andere gebieden zichtbaar wordt.

In de grafische vormgeving vieren stramien en strengheid hoogtij, maar er zijn ook al reacties te zien die in de jaren tachtig tot extreme versiering leiden. Langzaam verdwijnt dit dualistische beeld en ontstaat een consistente, overwegend functionele vormgeving waarin evenwicht wordt gezocht tussen creativiteit en uitvoerbaarheid.

De publieke sector

In de steeds snellere wereld van management, marketing en privatisering is het logisch dat ook de overheden meer hun gezicht willen tonen aan het publiek. Als Haags bureau weet Tel in de jaren 80 vaste voet aan de grond te krijgen bij de overheid; privatisering van het Nederlands Meetinstituut (IJkwezen), de Ministeries Onderwijs en Wetenschappen, Binnenlandse Zaken en VROM en specifieke, door de overheid gegenereerde projecten als NaBoNT, Stipt (later Senter) en Nivo.

Een algemene tendens die ook binnen Tel zichtbaar wordt, is dat strakke, functionele ontwerpprincipes in deze jaren plaats gaan maken voor een meer speelse en illustratieve, meervormige aanpak. Vanaf eind jaren 80 experimenteert het bureau met de Apple MacIntosh, voor het eerst ingezet bij de huisstijl voor het Medisch Spectrum Twente.

Integrale aanpak

Begin jaren 90 is Tel nog steeds een middelgroot bureau dat geloof hecht aan een directe relatie tussen ontwerper en opdrachtgever. Corporate identity vraagt evenwel om een meer integrale aanpak. Door de werkwijze van het bureau en samenwerking met tal van specialisten is het bureau, vanaf 1994 Teldesign geheten, in staat ook complexe en grootschalige projecten met succes uit te voeren.

Het bureau komt in de jaren 90 tot grote creatieve en zakelijke bloei en bereikt aan het eind van het millennium een voor Teldesign ongekende omvang van meer dan 20 medewerkers. Projectmanagement, strategie en communicatie worden meer en meer onderdeel van het creatieve proces. In die groeiende professionalisering van het vak ontstaan identiteiten voor Nuon, Provincie Zuid-Holland, Transavia Airlines en het Kadaster.

Trouw aan de essentie

Rond de eeuwwisseling wordt de verschuiving naar online communicatie echt serieus en dat vraagt om nieuwe manieren van in- en extern samenwerken. Ook doen opdrachtgevers steeds meer een beroep op de strategische en communicatie vaardigheden van creatieven in complexe veranderingsprocessen; co-creatie en de designregie worden belangrijke toegevoegde waarden.

Het onverminderde geloof in visuele eigenheid en kracht, de vakkennis en de aansprekende portfolio zijn een sterke basis waarop het bureau zich creatief en organisatorisch opnieuw weet uit te vinden. Daar hoort ook opruimen bij; als het bureau in 2007 na 43 jaar Den Haag verruilt voor Rotterdam wordt 40 jaar – voornamelijk papieren – archief geschonken aan het Nederlands Archief Grafisch Ontwerp (NAGO) en fysiek ondergebracht bij het Haags Gemeentearchief.